तारा!

कसरी सम्झाउ म तिमिलाइ

के भनेर बुझाउ म तिमिलाइ
म आफै पनि बाटो भड्किएको ढुङा हुँ।

म खसिरहदा तिम्रो आकाशमा
तिमिले मागेकी थियौ- आफुलाइ मन पर्ने मान्छे।
अब कसरी पुर्याउ तिम्रा चाहनाहरु?
म आफैले पनि त मलाइ मन पर्ने मान्छे उतै छोडेर आएको हुँ।

सवाल

सुर्यमुखिले सुर्यलाइ पछ्याए जस्तै

जिन्दगीभर कहाँ पछ्याउन सकिएला र तिमिलाइ 

बरु म तिम्रै छेउमा गुलाब बनेर फुलिदिउला। 

या त तिमी फुल्ने गमला बनिदिउला! 

ढकमक्क फुलिरहनु तिमी म तिम्रो भार सहिरहुला। 

अथवा म हावा बनेर

तिमिलाइ पछ्याइरहुला

तिम्रा कोशिका भरी फिजारिएर 

तिम्रो मुटुबाट सन्चालित भएर 

म पुगुला तिम्रो शरीर भरी 

वा तिमिलाइ शितलता दिन बहिरहुला तिम्रै वरिपरि म! 

अथवा कलकल बग्ने पानी बनेर

तिमि फुल्ने खेतबारि भिजाइदिउला 

तिमिले बोक्ने गाग्री भरिदिउला 

तिमिले पिउने चियाको रङ फिजाइदिउला 

तिमिले भन्छौ भने। 

अथवा तिमिलाइ प्रेम गरिरहने 

म प्रेमी बनेर हटाइरहुला बाधा अड्चन 

थपिरहुला खुसिका पल 

प्रेमको बर्सात बनेर 

भिजाइरहुला तिम्रो मन 

बनेर फूल गुलाबको सिउरिरहुला तिम्रो केशमा

वा बनेर तिम्रै प्रेमी सुन्दर बनाउला यो जिन्दगी।

फोटो

 हाम्री आमाको अनुसार फोटो खिच्दा हासेको राम्रो फोटो हैन रे,  फोटो खिच्दा गमक्क भएर बस्नु पर्छ रे, त्यसैले आमाले हासेका १/२ वटा क्यान्डिड फोटो बाहेक अरु फोटोमा हासेको देखिदैन।

हुन त आमाका फोटोहरु नै कती होलान र ? गनेरै भन्ने हो भने एक दर्जन जति होलान - केही थान एल्बममा केहि मेरो मोबाइ फोनमा।

आमाको बिहे हुदा क्यामेराको उस्तो चलन थिएन, भए पनि आजको जस्तो थिएन, फोटो खिच्ने भनेकै नागरिकता बनाउदा बेलाको व्लायाक एन्ड ह्वाइट फोटो हो। त्यसैले आमा-वा को बिहेको फोटो पनि छैन एल्बममा। हेर्नुस त प्रबिधिले मान्छेका सम्झनमा पनि असर गर्दो रहेछ।

एल्वममा भएको आमाको र मेरो एउटा फोटो छ म एक-दुइ बर्ष तिरको हुदा होला। अर्को केही बर्ष अगाडी डिजिटल क्यामेरा आइसके पछि बा-आमाको फोटो छ। जुन आमाले ठूलो बनाएर भित्तामा अड्याइनु भएको छ।  आमा-बा को त्यही फोटो सङै जिल्ला शिक्षा कार्यलयले मलाई दिएको एउटा सम्मान पत्र पनि  झुन्डिएको छ भित्तामा। त्यसको लगत्तै मामाघरको मेरा बाजे ए बज्यैको एक प्रती फोटो छ भित्तामा। बाकी भित्ता सबै खाली छ आमाको फोटो एल्बमको जस्तै।

कहिले काहीँ सोच्छु म, मान्छेलाइ फोटोको आवश्यकता के के कारणले पर्छ होला है? जस्तो कि बिर्सन लागेका यादहरु फेरि ताजा गर्न, देश बिदेशका कुराहरु हेर्न वा आफुलाइ मन परेको मान्छे आफ्नो नजिकको अर्को मान्छेलाइ चिनाउन वा देखाउन, यस्तै यस्तै त होला नि?

अस्ति आमाले कुपिन्डे दह घुम्न जान मन छ भन्नू भयो।  खोइ कस्ले पो हो आमालाइ कुपिन्डे दहको बखान गर्नु भएको रहेछ, सौभाग्यवस केही साल अगाडी तिमी र म पनि पुगेका थियौ त्यहाँ, मैले मोबाइलमा त्यही दहको फोटो देखाए, फोटोको अन्तिम अन्तिम तिर तिम्रो र मेरो सङै उभिएको फोटो पनि रहेछ।

त्यो फोटो आमाले देख्नु भयो र म तिर को हो? को भावले हेर्नु भो।

मैले पनि तिम्रो बारेमा भनिदिए। अनि संयोग हेर न तिमी त्यो फोटोमा गमक्क भएर बसेकी रहिछौ, आमालाइ त्यो फोटो मन पर्यो अरे, एकछिन तिम्रो लागि तारिफको पुल बाध्नु भयो।

त्यस पछि मैले तिम्रो अरु अरु फोटो पनि देखाइदिए आमालाइ तिम्रो त्यो सारी लाएको फोटो हिजो देखि आमाको फेबरेट फोटो भएको छ।

आज आमासँग कोदो टिप्न गएको थिए म। आमाले फेरि तिम्रो कुरा झिक्नु भयो, को हो? कसकी छोरी ? घर कहाँ ? के गर्छे आदि आदि। मैले पनि केही केही कुराको जबाफ दिए, कुनै बेला कोहि केटिको नाम म सङ जोडिदा रिसाउने आमा आजकल खुब चासो दिन थाल्नु भएको छ। सायद उमेरको प्रभाव होला। 

हिजो दशैको दिन टिका लगाउदा सबले के के भनेर आशिर्वाद दिए मलाइ, तिमिलाइ पनि दिए होलान। हाम्रो परिवारको जेठो छोरा होस अब पढेर मात्र हुन्न, बिहे गर्नु पर्यो भनेर सबले जिस्काए, म बाहिर बाहिर लजाए मन मनमा मख्ख परे जे होस मनको भावना मन भित्रै राख्ने सफल भए। तर तिमिलाइ पनि खुब सम्झिए नि मैले, तिमिलाइ बाडुल्की लाग्यो होला कि नाइ तिमिले भनिनौ।

बिहे क्या अनौठो सम्बन्ध हुदो हो जस्तै लाग्ने है, जिन्दगीमा एक पटकको अनुभव होला है यो त? तिन-चार पटक बिहे गर्नेहरुले पहिलो पटक झै महशुस हरेक पटक गर्छन होला कि नाइ खोइ कहिले कहिले यस्तै कुरा सोचिबस्छु म। 

आमाका आजकल केही चेक लिस्टहरु छन। जस्तो कि एकपटक बा-सङ कासी धाम दर्शन गरेर गङ्गा नदिमा नुहाउने, एक पटक प्लेन चढेर काठमाडौ गइ पशुपति दर्शन गर्ने र चिडियाखाना घुम्ने, एकपटक पोखराको फेवातालमा ढुङ्गामा चढ्ने आदि आदि अब आमाको एउटा अर्को सपना थपिएको छ, जेठी बुहारी सङै फोटो खिचेर त्यसको फ्रेमिङ गरेर आफ्नो फोटो नजिकै भित्तामा झुम्ड्याउने, अब आमाका यी सपनाहरू पूरा गर्न मेरै काधमा छ।

भन अब आमासङै फोटो खिच्न कैले आउने हो तिमी?

खोइ के जिन्दगी

कैले काहीँ साझको ८ बजे आमालाई फोन गर्दा आमा निदाइसक्नु भएको हुन्थ्यो। 

यी र यस्तै प्राय दिनहरुमा मलाइ रातको १२/१ बजे सम्म पनि फिटिक्क निद्रा लाग्दैन थियो। 

आमाको दिन भरिको श्रमले लखतरान हुनुहुन्छ, निदाउनु हुन्छ।मलाइ पनि खुब शरम लाग्छ, निदाउन सक्दिन।जिन्दगीमा धेरै दुख लाग्दा दिनहरु देखियो र अझै देखिदै पनि छ केही रमाइला दिनहरु पनि छ्न सम्झनामा तर हुनु पर्ने यस्तो हो कि हामीले दुखमा दिनहरु बिर्सदै जाने सुखका दिनहरु सधै याद भइरहने यी कुरामा हाम्रो मस्तिष्क अलि फरक चल्छ। आमालाइ फोन गर्दा प्राय अलिक लामो समय कुरा हुन्छ, आज सम्मको आमासङ कुरा भएको लामो समय भनेको करिब ३५ मिनेट जति होला, आमाले फोनमा मेरो बारेमा कम सोध्नु हुन्छ आफ्नो बारेमा कम बताउनु हुन्छ गाउँ घर र अरु अरु कुरा धेरै हुन्छ्न हाम्रा, यसको बिपरित बा सङको लामो समय कुरा भएको रेकर्ड करिब १ मिनेट ४५ सेकेन्ड छ। बा'ले सोध्ने प्राय फिक्स प्रश्न छ्न जस्तो कि "बाबू का छ्स?", "खाना खाइस?" "अरु सबै त ठिक छ?" ल आफ्नो ख्याल गर्नु र कतै हिड्न लागेको छु भने " ल राम्रोसङ जानू?" मैले पनि यजन अनुसार जवाफ दिन्छु। 

हाम्रो बा पहिल्यै देखि खासै धेरै नबोल्ने मान्छे, मैले जाने सम्म कैले काहीँ सानो तिनो कलह पर्दा आमाले गाली गरे पनि बिरलै जबाफ फर्काउनु भयो होला, मेरा बा शान्त बा हुनु हुन्छ। धानको बेर्ना राख्नु अघि बिउलाइ मज्जासङ भिजाउने चलन हुन्छ। बीउ भिजाउदा उत्रेको बिउलाइ आमाले निकाले फाल्दिनु हुन्थ्यो, अनि एकदिन बीउ भिजाए पछि पानी तर्काएर बिउलाइ गुम्म ठाउमा एउटा टालोमा बेरेर राख्नु हुन्थ्यो, १/२ दिनमा हेर्दा बीउ अलि अलि टुसाएको हुन्थ्यो अनि त्यही बीउ लेर बा ले ब्याडमा छर्नु हुन्थ्यो। मैले जिन्दगीको धेरै पछि आएर थाहा पाए कि यसलाइ प्राइमिङ भनिदो रहेछ तर पनि यसको विधि सानैमा देखेको थिए। सानोमा असारको महिना रोपाइ गर्दा होस वा मकै छर्ने बेला म प्राय बा'सङै खेतमा जान्थे। 

खेतमा खासै काम गर्ने त होइन म तर पनि माटोसङ हिलो सङ खेल्न मज्जा लाग्थ्यो। बा'ले खेतको आलि लगाउदै गर्दा म छुट्टै सानो जमिनमा आलि लगाएर पातीको मुन्टा टिपेर रोपाइ गरिरहेको हुन्थे। कैले काहीँ कुनै कुनै मुन्टाहरु जागेका हुन्थे मैले Soft wood cutting त्यसरी सिकेको थिए। खेत रोप्ने दिनमा मेरो जिम्मा प्राय कि त गोरु लिएर खेतमा बिहानै जाने वा दिउसोको ३ बजे तिर खेतालाको लागि अर्नि(खाजा) लिएर जाने हुन्थ्यो। 

खेतमा बुबाले हिल्याउने काम गर्नु हुन्थ्यो मैले चाहिँ कतै पानीको कुलो भाचियो भने कुलो ढल्काउन जाने वा सानो सानो आलि लगाउने, रोप्नेरीलाई बिउ पुर्याउने वा पिउने पानी बोक्ने काम हुन्थ्यो। खेत रोपाइ अलि ढिलो अगाडि बढ्यो भने कैले काहीँ बा आफै रोप्न सकिनु हुन्थ्यो, बुबा ले यति छिटो धान रोप्नु हुन्थ्यो कि उस्तै रोप्ने महिलाहरु चकित खान्थे। मकै छर्ने बेलामा बुबा अगाडि जोत्नु हुन्थ्यो म त्यही जोतेको रेखामा पछि पछि एउटा एउटा दाना मकै खसालेर हिड्थे। मेरा उमेरका प्राय साथिहरु त्यो उमेरमा गोरु जोत्ने भैसकेका थिए तर खोइ किन हो मैले सक्दिन थिए तर मकै छरेर सके पछि भने पाटो सम्याउनु पर्थ्यो त्यो बेलामा लिर्को माथी बस्न खुब मज्जा आउथ्यो। 

आज बा आमा देखि यति धेरै टाढा बसेर यी सब कुरा लेखिरहेको छु, हलो जोत्ने, खेत रोप्ने मेरा बा आमा त्यही गाउँमा हुनुहुन्छ। आमाले सानोमा मैले खेतमा जान्छु भनेर जिद्दी गर्दा भन्नू हुन्थ्यो 'ठूलो भएर खेतमा काम गर्न सक्ने हुदा टाढा टाढा भाग्छ्स होला ऐले खेत जान्छु भनेर धेरै ढिपी नगर त' आजकल मैले हरेक असारमा हिमाल्य खेत देख्दा आमाको त्यो वचन समझन्छु, म आफूलाई एकदमै शक्तिहिन महसुस गर्छु। 

मान्छे कम्जोर कति बेला हुन्छ, उ गरिब भएर एक पैसा नहुदा पनि होइन, उ रोगले थलिएर उठ्नै नसक्दा पनि होइन, उ भोको पेट्मा रातभर छ्टपटिदा पनि होइन, मान्छे तब कम्जोर हुन्छ जब उसलाई थाहा छ कि उसका बा आमालाई तिमि चाहिएको छ र चाहेर पनि तिमी सङै हुन सक्दैनौ। बा'ले काठको काम पनि गर्नु हुन्छ। 

कुनै बेलाको वरिपरिको चार गाउँमा सब भन्दा राम्रो काठको काम मेरो बा ले गर्नु हुन्थ्यो। बा ले ढोका, झ्याल, टेबल, खाट बनाइरहदा त्यहाँ बाट बचेको काठको म गाडी बनाएर खेल्थे। त्यो बेला मैले गाडी भनेको किताबमा मात्र देखेको थिए त्यो पनि चार क्लासबाट वल्ल अङ्ग्रेजी पढाइ हुन्थ्यो सरसङ बर्णमालाको एउटा किताब थियो, सरले बि फर 'बस' भनेत पढाउने बेला ' इ हेर यस्तो हुन्छ बस' भनेर चित्र देखाउनु भएको थियो। हाम्रो लागि बस देख्नु त सपना थियो। 

स्याउलाको भारी बोकेर पैसा कमाउन भारत जाने कतिपय गाउँ का अङ्कलहरुले बसको किस्सा सुनाउथे। हामी खुब चाख दिएर सुन्थेउ पनि। हामी ५ क्लासमा पढदा एकजना साथी आफ्नो बा'सङ भारत गएर आयो, उसले बस पनि चढ्यो। ऊ स्कुल आए पछि करिब एक महिना जति १ बजे पछि हामी उसलाइ घेरेर चौरमा बसि भारत र बसको किस्सा सुन्न थालेउ। उसले उताबाट आउदा एउटा रङिन प्रीन्ट भाको अङ्ग्रेजी स्कुलको किताब लेराको रैछ। त्यसमा बस, साइकल, मोटरसाइकल, हवाइजहाज सबैको फोटो थियो, मलाइ त्यो किताब प्रती यती मोह लाग्यो कि मैले मामाघरबाट फर्किदा कान्छो मामाले दिएको एक रुप्पेमा त्यो किताब किनेको थिए।

अत, म भन्दै थिए। एकदिन बा सङ जिद्दी गरेर एउटा काठको चर्खाको पाङ्रो बनाउन लगाएर, अनि त्यसमा बिचको प्वालबाट एउटा लौरी हालेर दुइबटा बासको पोल काटेर त्यसको बिचमा त्यो पाङ्रो जोडेर हामी साथिहरुले गाउमा पहिलो गाडिको निर्माण गर्यौ। त्यस पछि अरु पनि १/२ जना साथिहरुले त्यस्तै प्रकारको गाडी बनाए तर गाउँको रोडमा ढुङ्गा धेरै हुने हुनाले गाडी चलाउन गार्‍हो पर्यो। त्यस पछि सुरु भए हाम्रो रोड निर्माण कार्यक्रम हामिले चौतारो देखि न्याउलिपतल सम्म करिब ३/४ समय मिटर बाटोको ढुङ्गा साइड लाएर गाडी चल्न मिल्ने सम्म बनाइयो।

गाउँमा पानीको समस्या थियो, गाउभरिबाट पानी लिन जाने भनेकै त्यही न्याउलिपातल थियो, हरेक साझ हामिहरु ग्यालन गाडिमा झुन्ड्याएर ३-४ खेप पानी ओसार पसार गर्थ्यौ। मैले जिन्दगीको इन्जिनियरिङ त्यहाबाट सिकेको हु।

कुन चै मुड चलेर हो मैले यति लेखेको थिए, अनि खोइ यो भन्दा अगाडि लेख्न मन लागेन वा मेरो मुड के भयो। फेरि कुनै दिन मुड चलेछ भने फेरि लेखौला मेरो जिन्दगी। अहिलेलाई
ईति

कविता

 म जुन हु तिम्रो

सङ्सारको कुनै कुनामा जाउ तिमी
म पछ्याउँदै आउला तिमिलाइ

आफ्नो बरण्डा देखि हेर तिमी
वा रातिको लामो दुरिमा
गाडिको झ्यालबाट हेर
म त्यही हुने छु तिम्रो माथी
बनेर सितको थोपा
बर्षिरहेको हुनेछु।

तिमि सोधौले अरे!
म रातिमा मात्र किने देखिन्छु भनेर
अँध्यारो रात, तिम्रा नराम्रो दिनहरु हुन
असफलता मिलेको बेला
जिन्दगीले पिरोलेको बेला
म त्यही हुनेछु तिमिलाइ वाटो देखाउन
म शीत वनेर तिम्रो आँसु रोइरहेको हुनेछ।
- २०७७/९/२२ 

यति मात्र त हो
मेरो मुटुको गति
यति मात्र त हो
मेरो जिबनको प्रगति
यहि कहि सम्म छ
मेरो जिबनको यात्रा
यहि कहि धडकन्छ
मेरो मुटुको धड्कन।
तिमी छौ
तिम्रो साथ छ।
यहि त हो
मेरो जिन्दगी भन्नू पनि।

मन

मन

यो मनको के कुरा गरौ 

यो मन चन्चले छ। 

जसरी चन्चल छ्न 

तिम्रा आखाहरु 

जसरी चन्चल छ्न 

ती आखामा बस्ने मेरा रहरहरु। 

मन यो मनको के कुरा गरौ र? 

यो मन बिकाउ छ 

जसरी बिकाउछ्न 

तिम्रा रातो लिपिस्टिक लाएका ओठहरु 

अनि बिकाउछ मेरो मन 

तिम्रा ओठहरुका लागि। 

मन

यो मनको के कुरा गरौ र? 

पृथ्वी राजमार्गको सड्क बत्ती जस्तो छ

यो मन कहिले सप्रीन्छ 

कहिले बिग्रन्छ 

मलाइ केही थाहा हुदैन 

जेब्राक्रसिङ्को रातो बत्ती जस्तो मन

तिमिलाइ बेला वेलामा 

ग्रीन सिग्नल दिइरहन्छ मन

को हो ?

कस्ले दिन्छ 

आकाशमाघुम्ने फिरन्ते बादलका टुक्राहरुलाइ 

आकार। 

कस्ले दिन्छ धमिलिएर बग्ने पानीलाइ 

लचकता। 

कस्ले दिन्छ होला चम्किलो जुनलाई उज्यालो 

यदि कोहि छ भने 

सबैलाइ सबै कुरा दिनलाइ 

किन दिदैन उसले भोको पेटलाइ खाना, 

अस्वस्थ शरीरलाई आराम 

र खाली पैतलालाइ सहायता? 

किन दिदैन होला 

७० काटेकी मेरि हजुरआमालाइ दौड्ने प्रेरणा 

किन दिदैन मेरि आमालाइ 

आफ्ना जिन्दगीका असङ्ख रहरहरु

के उसलाइ पनि कसैले बिट क्वाइनमा किने को हो र?

मेरा बा!

मैले 

कहिल्य सोचेको थिइन

मेरा बा को पाखुरा भन्दा पनि
अझै बलवान् कोहि यो ब्रह्माण्डमा होला भनेर,
मैले कहिल्य सोचेको थिइन
मेरा बा आमाले बगाएको पसिना भन्दा पनि
धेरै यो संसारमा केही होला भनेर।
ओ हो
मेरो घर त छाताको करङ जस्तै रैछ।
कैले पहिरोले बङ्गायो।
कैले बाढी आएर।

बाटो!

जिन्दगिमा!

लामा यात्राहरु!
चुनौतिका अप्ठेरा बाटोहरु!
हिड्न कहिल्य नडराउनु तिमी।
यो कुरा याद राख्नु कि तिम्रा पाइला मुन्तिर
मेरै पैतलाका डोबहरु हुने छ्न।